Allen dengenen,
die dese jegenwoirdige letteren zullen sien oft hooren lesen, saluyt.
Alzoe die landen van herwaertsovere die lestleden negen oft thien jaeren
doer d'inlandssche orloghe, hoochveerdige ende rigoureuse regieringe,
moetwillicheyt, roovinge ende andere ongeregeltheden van de Spaengnaerden
ende henne adherenten gevallen zijn in groote miserie ende alendicheyt,
ende dat omme daertegens te versiene ende te doen cesseren alle voirdere
troublen, oppressien ende aermoeden van de voirsz. landen, by middele
van eene vaste vrede ende pacificatie, hebben in de maendt van Februarii
in 't jaar XVc LXXIIII gecommitteert ende vergadert geweest tot Breda
commissarissen van Zyne Majesteit ende van den heere Prince van Orangien,
Staten van Hollandt, Zeelandt ende hunne geassocieerden, by dewelcke
geproponeert zijn geweest diversche middelen ende presentatien, dienende
grootelick tot voorderinge van de voirsz. pacificatie, zoe en is nochtans
daerop niet gevolcht die verhoepte vruchtbaericheyt. Maer ter contrarie,
geduerende die hope van vertroostinghe ende middelen van goedertierentheyt
van Zyne Majesteit hebben de voirsz. Spaengnaerden hen dagelicx meer
vervoordert, die arme onderzaeten te overvallen, verderfven ende in
eeuwighe slavernie te bringen, zonder hen te vermyden diverssche mutinerye
te maeken, heeren ende steden te dreygen ende vele plaetsen vyantlick
inne te nemen, te rooven ende te branden, daerdoer, naerdien zy by den
gecommitteerde totten gouvernemente van de landen verclaert zijn geweest
vyanden van Zyne Majesteit ende van de gemeyne welvaert, die Staeten
van herwaertsovere mit consente van de voirz. gecommitteerden gedrongen
zijn geweest die wapenen te nemen, ende daerbeneffens, om voirder d'eeuwighe
bederffenisse te verhueden, ede dat d'ingesetenen van allen dese Nederlanden,
in eene vaste vrede ende accorde vereenicht wesende, gesamentlick zouden
doen vertrecken die voirsz. Spaengnaerden ende hun aenhangeren landtscheynders,
ende die wederomme te stellen in 't gebruyck van hueren oude rechten,
previlegiën, coustumen ende vryheden, mitz welcken neeringe ende
welvaert in dezelve wederomme zoude moegen keeren, soe is 't dat, by
voergaende aggreatie van de voirsz. heeren, gecommitteert totten gouvernemente
van den landen volgende den vredehandel, tot Breda begonst, ter eeren
Gods ende ten dienste van Zyne Majesteit tusschen die prelaten, edelen,
steden ende leden van Brabant, Vlaendren, Arthois, Henegauw, Valenchyn,
Lille, Douay, Orchies, Namen, Dornick, Utrecht ende Mechelen, representerende
die Staeten van denzelven landen, ende den heere Prince van Orangien,
Staeten van Hollandt, Zeelandt ende hunne geassocieerde, doer commissarissen
over beyde zyden respectivelick gedeputeert, te weetene d'eerweerdige
heeren, heere Jan van der Linden, abt van Sinte Geertruyden tot Loven,
heere Gislain, abt van St. Pieters tot Ghendt, heere Matheeus, abt van
Ste. Gislain, gekoren bisscop van Atrecht, heere Jan de Mol, heere van
Oetingen, heere Franchois van Halewin, heere van Zwevegem, gouverneur
ende capiteyn van Oudenaerde ende commissaris totte vernieuwinge van
de wetten van Vlaendren, heere Kaerle van Gavre, heere van Frezin, ridders,
heere Elbertus Leoninus, doctoer ende professeur in de rechten in de
universiteyt van Loven, meester Peeter de Bevere, raedt van Zyne Majesteit
in Vlaendren, ende heer Quinten du Pretz, hooft der schepenen in de
stadt van Berghen in Henegauw, mit Jan de Pennantz, raedt van Zyne Majesteit
ende meester van zyne Rekencamere in Brabant, gecommitteert voer henlieden
eer(!) secretaris, van wegen der voirn. Staeten van Brabant, Vlaendren,
Henegauw etc., heere Philips van Marnix, heere van Ste. Aldegonde, Arnould
van Dorp, heere van Teempsche, Willem van Zuylen van Nyveldt, heere
van Heeraertsberghe, schiltknappen, heere Adriaen van der Mylen, docteur
in de rechten ende raedt neffens Zyne Excellentie ende in den Raedt
Provinciael van Hollandt, meester Cornelis die Coninck, licentiaet in
de rechten ende mede raedt neffens Zyne Excellentie, meester Pauwels
Buys, advocaet van de lande van Hollandt, meester Peeter de Rycke, bailliu
van Vlissinghen, Anthonis van de Zyckele, raedt van Zeelandt, ende Andries
de Jonghe, borgmeester van Middelborch, van wegen des voirn. heere Prince,
Staeten van Hollandt, Zeelandt ende geassocieerden, naer uuytwysen van
hun commissiën, in 't eynde van desen geinserreert, dit jegenwoordich
tractaet opgericht ende gemaect is te sluyten tusschen die voirsz. partyen
ende landen eene eeuwige vaste vrede, verbant ende eenicheyt, onder
die voerweerden ende conditien hiernaer volgende:
Eerst dat alle offensien, iniurien, misdaden ende bescadicheden, gesciet
ter zaken van den troublen tusschen den ingesetenen van de provincien,
die in dit jegenwoordich tractaet gecomprehendeert zijn, zoe waer ende
in wat manieren dattet zy, zullen vergeven, vergeten ende gehouden zijn
als niet gesciet, zulcx dat ter oirzake van dien te geenen tyde mentie
gemaect oft yemandt aengesproken en zal moegen worden.
Dienvolgende beloven die voirn. Staeten van Brabant, Vlaendren, Henegauw
etc. mitsgaders mijn heere Prince, Staeten van Hollandt ende Zeelandt
mit hunnen associeerden, ongeveyselijck ende in goeder trouwen van nu
voirtaen te onderhouden ende onder d'ingesetenen van den landen te doen
onderhouden eene vaste ende onverbrekelicke vrintscap ende vrede ende
in zulcker vuegen elckanderen t'allen tyden ende in alle occurrentien
by te staene mit raedt ende daet, goet ende bloet, ende inzonderheyt
om uuyte landen te verdryven ende daerenbuyten te houden die Spaensche
soldaten ende andere uuytheemsche ende vrempde, gepoocht hebbende uuyten
wege van rechte die heeren ende edelen 't leeven te benemen, den rijcdom
van de landen t'hemwaerts te applicqueren ende die gemeente voorts in
eeuwighe slavernye te bringen ende houden, omme ten welcken ende alle
anders te furneren, wes noodich wordt ter resistentie van degenen, die
henlieden hierinne mitter daet zouden willen contrarieren, die voirn.
bontgenooten ende geallieerde oock beloven hen bereet ende volveerdich
te laeten vinden t'allen nootlicke ende redelicke contributien ende
impositien.
Daerenboven is geaccordeert, dat terstont naer 't vertreck van de Spaengniaerts
ende huere adherenten, als alle zaken in ruste ende versekerheyt sullen
zijn, zullen beyde de partyen gehouden zijn te procureren ende beneerstighen
die convocatie ende vergaderinge van de Generaele Staeten, in der forme
ende manieren als geschiet is ten tyde als wylen hoochloflicker memorie
keizer Kaerle d'opdracht ende transport dede van dese erfnederlanden
in handen van Conincklycke Majesteit, onse genadichsten heere, om te
stellen ordene in de zaeken van den landen in 't generael ende particulier,
zoewel aengaende het fait ende exercicie van der religien in Hollandt,
Zeelant, Bommel ende geassocieerde plaetsen, restitutie van den stercten,
artillerien, scepen ende andere zaeken, den Coninck toebehoorende, geduerende
den voirsz. troublen by die van Hollandt ende Zeelandt genomen, als
anderssins, zoe ten dienste van Zyne Majesteit, welvaert ende unie van
de landen men sal bevinden te behooren, geduerende den voirsz. troublen
by die van Hollandt ende Zeelandt genomen, als anderssins, zoe ten dienste
van Zyne Majesteit, welvaert ende unie van de landen men sal bevinden
te behooren, waerinne noch van d'eene noch van d'andere zyde eenich
tegenseggen oft belet, dilay, noch uuytstel en sal moeghen ghedaen worden,
nyet meer ten opsiene van den ordinantien, uuytspraken ende resolutien,
die aldaer zullen geschien ende gegeven wordden, dan in d'executie van
dien, hoedanich die zoude moegen wesen, waerinne beyde die partyen henlieden
gantzlick ende ter goeder trouwen submitteren.
Dat van nu voortaen d'inwoonderen ende onderzaeten van d'een ende d'ander
zyde van wat lande van herwaertsovere ofte ende van wat staete, qualiteyt
ofte conditie hy zy, overal zullen mogen hanteren, gaen ende keeren,
woonen ende trafficqueren, koopmansche wyze ende anderssins, in alle
vrydom ende verzekerheyt, welverstaende dat niet georlooft oft toegelaeten
en zal zijn, die van Hollandt, Zeelant ofte andere, van wat lande, conditie,
ende qualiteyt dat hy zy, yet te attempteren herwaertsovere, buyten
die voirsz. landen van Hollandt, Zeelandt ende geassocieerde plaetsen,
tegens die gemeyne ruste ende vrede, zunderlinghe teghens die Catholicke
Roomsche religie ende exercitie van dien, noch yemanden ter causen van
dien t'injurieren, irriteren mit worden oft mit wercken, noch mit gelycke
acten te scandalizeren, op pene van gestrafft te worddene als perturbateurs
van de gemeene ruste, anderen ten exemple.
Ende opdat midlertijt niemandt lichtelicke en stae tot eenigen begrype,
captie oft pericle, zullen alle placcaeten, hiervoertijts gemaect ende
gepubliceert op stuck van heresie, mitsgaders die criminele ordinantie,
by den hertoghe van Alve gemaect ende gevolcht ende executie van dien
gesuspendeert wordden, totdat by de Generaele Staeten anders daerop
geordineert zy, welverstaende datter egheen scandael en gebuere in maniere
voirscreven.
Dat myn heere die Prince zal blyven admirael generael van der zee ende
stadthoudere van Zyne Majesteit van Hollandt ende Zeelandt, Bommel ende
andere geassocieerde plaetzen, om in als te gebieden, zoe dezelve jegenwoirdelijck
doet, mitte selve officieren, justicieren oft magistraten, sonder eenige
veranderinge oft innovatie, tenzy by zyne consente ende wille, ende
dat over die steden ende plaetsen, die Zyne Excellentie nu ter tijt
is houdende, totdat by de Generaele Staeten naer 't vertreck van de
Spaengnaerden andersszins geordineert zy.
Maer belangende die steden ende plaetsen, begrepen onder die commissie
van Conincklycke Majesteit, by hem ontfangen, die jegenwoirdelick onder
't gebiet ende gehoorzaemheyt van Zijnder Excellentie niet en staen,
zal dit poinct gescorst blyven ter tijt ende wylen, dezelve steden ende
plaetzen, hen mitten anderen Staeten gevoucht hebbende tot deze unie
ende accord, Zyne Excellentie henlieden zal gegeven hebben satisfactie
op de poincten, daerinne zylieden hen zouden vinden geinteresseert onder
zijn gouvernement, 't zy ten opsiene van d'exercitie van der religien
oft andersszins, opdat de provincien niet gedemembreert en wordden ende
om alle twist ende tweedracht te schouwen.
Ende en sullen midlertijt egeene placcaeten, mandementen, provisien
noch exploicten plaetze hebben in de voirsz. landen ende steden, by
den voirsz. heere Prince geregieert, dan die geene, by Zyne Excellentie
ende by den Raede, magistraten oft officiers aldaer geapprobeert oft
gedecerneert, zonder prejudicie van de toecommende tyde van de resorte
van den Grooten Rade van Zyne Majesteyt.
Is mede ondersproken, dat alle gevangenen ter zaeken van den voerleden
troublen, namentlick die grave van Bossu, zullen vry ende los gelaeten
wordden, zonder ranchoen te betaelen, maer wel die vangenissecosten,
tenware nochtans dat die ransoenen voer date van desen betaelt oft daervan
overcommen ende geaccordeert waren.
Is voorts veraccordeert, dat die voirsz. heer Prince ende alle andere
heeren, ridderen, edelluyden, particuliere persoonen ende ondersaeten,
van wat staete, qualiteyt oft conditie die zijn, mitsgaders henlieden
weduwen, douaigieren, kinderen ende erffgenamen van d'een ende d'ander
zyden gerestitueert zijn in huerlieden goeden naeme ende faeme ende
zullen oic moegen aenveerden ende die possessie aennemen van alle huere
heerlicheyden, goeden perogativen, actien ende credicten, die niet vercocht
oft geallieneert en zijn, in zulcken staete als die voorsz. goederen
nu jegenwoordich zijn, ende te dien effecte sijn alle defaulten, contimacien,
arresten, sentencien, saisissementen ende executien, gegeven ende gedaen
van religie, als omme 't aennemen van de wapenen mit 't gene daernaer
gevolght is, gecasseert, gerevoceert, doot ende te nyete gedaen, ende
sullen dezelve, mitsgaders alle scriftelycke proceduren, acten ende
actitaten, te dien gesciet, vermelt ende in de registers geroyeert worden,
zonder dat noodich zy hiertoe ander bescheet te nemen oft provisie te
verwerfven dan dit jegenwoordich tractaet, nyetjegenstaende eenighe
incorporatien, rechten, coustumen, previlegien, prescripten, zoo wel
legale, conventionnele, costumiere, als locale, noch eenige andere exceptien
ter contrarien, diewelcke in dese ende in alle andere zaecken, den voirsz.
troublen concernerende, zullen cesseren ende egeene stede hebben, totdien
by dese, zoo verre als noot is, specialick gederogueert wesende, oick
mede den rechte disponerende, dat generalle derogatie niet en is zonder
precedente specificatie.
Welverstaende dat hieronder begrepen zullen zijn ende dit jegenwoirdich
beneficie genieten mijn genaedichste vrouwe die gesellenede des durluchtichste
Kurfurst van den Rhyn, eertijts achtergelaeten weduwe des heeren van
Brederode, zoovele als aengaet Vianen ende andere goeden, daer haer
Churfurstelicker Genade, oft actie van haer hebbende, toe gericht is.
Insgelicx zal hierinne begrepen wesen die grave van Bueren, zoovele
aengaet die stadt, slot ende lande van Bueren, om dieselfde by den voirsz.
heere grave by vertreck van garnisoene gebruyct te wordden, als zijn
eyghen toebehoorte.
Ende zullen te niete gedaen ende affgeworpen wordden die pilaeren, tropheen,
inscriptien ende andere teekenen, by den hertoge van Alve gedaen rechten
tot schande ende blamatie, zoe van de bovengenompde als van allen anderen.
Aengaende die vruchten van den voirsz. heerlicheyden ende goeden, 't
verloop ende die vertachterheden van den douarien, tochten, pachten,
cheynsen ende renten, zoe op den Coninck, lande, steden ende alle anderen,
die voer date van dese verschenen ende nochtans niet betaelt oft ontfanghen
en zijn by Zyne Majesteit, oft zijns actie hebbende, die zal moegen
elck in 't zyne genieten ende ontfangen.
Welverstaende, dat alle 't gunt, datter gevallen is zoewel van de voersz.
erffgoeden, renten, als andere goeden zichtent sint Jans-misse LXXVI
lestleden, zal blyven ten profyte van degene, hun recht hebbende, niettegenstaende
dat daeraff by den ontfanger van de confiscatien oft andere yet ontfangen
oft geint ware, daeraff in alzulcken gevalle restitutie geschieden zal.
Maer byzooverre eenige jaerscharen van de voirseyde pachten, renten
oft ander incommen van 's Conincx wegen by tytle van confiscatie aengeslaegen
ende geheven waeren, zoe wordt elck over gelycke jaerscharen vry, los
ende quyte gehouden van de reele lasten ende opstal, uuyt zyne goeden
gaende, zoo men ooc t'allen zyden insgelijcx vry, los ende quyte gehouden
zal zijn van alle renten, staende op de landen ende die goeden, die
men midts de voerleden troublen niet en heeft kunnen gebruycken, in
alles naer raete van den tyde, dat 't zelve belet ende ongebruyct uuyt
oirzaeken voirsz. gebuert is.
Nopende die huyscatheylen ende andere meublen, die aen beyde zyde te
niete gedaen, vercocht oft anders gealieneert zijn, daeraff en zal niemand
eenich verhael hebben.
Ende aengaende die erfgoeden, cheynsen ende renten, die by title van
confiscatie vercocht oft gealieneert zijn, die Generaele Staeten zullen
in elcke provincie ende uuyte Staeten van dezelve deputeren commissarissen,
om kennisse te nemen van de zwaericheden, indien daer eenige vallen,
om redelicke satisfactie te doen, zoewel aen de oude proprietarissen
als aen de coopers ende vercrygers van de voirsz. goeden ende renten,
voer hun regres ende evictie respectivelick.
Van gelycken sal geschieden nopende 't verloop van de personele renten
ende obligatien ende alle andere pretensien, clachten ende doleantien,
als die geinteresseerde ter oirsaeken van de troublen zullen naemaels
aen wederzyden willen intenteren ende voirts stellen, in wat manieren
dattet zy.
Dat alle prelaeten ende andere geestelicke persoonen, wiens abdien,
stiften, fundatien ende residentien buyten Hollandt ende Zeelandt gelegen
ende nochtans binnen dezelve landen gegoet zijn, zullen wederomme commen
in den eygendom ende in 't gebruyck van dezelve huere goeden alsvoren
ten opziene van den weerlicken.
Maer wat belangt den religieusen ende andere geestelicken, die binnen
die voirsz. twee provincien ende huere geassocieerde geprofessyt oft
gheprebendeert ende daeruuyt ghebleven oft getrocken zijn, gemerct dat
den meestendeel van huere goeden gealieneert zijn, denzelven zal men
van nu voirtaene verstrecken redelicke alimentatie neffens die geblevene,
oft anders zal hen mede toegelaeten wordden 't gebruyck van huere goeden,
tot verkiesinghe nochtans van de Staeten, alles by provisie ende tot
anderstondt op hen voordere pretensien by de Generaele Staeten verordent
zal wesen.
Voorts is geaccordeert, dat alle ghiften, exheredatien ende andere dispositien,
inter vivos vel causa mortis by particuliere ende private persoonen
gedaen, daerby die gerechte erffgenamen ter zaeken van de voirsz. troublen
oft van de religie van huere gherechtighe successie versteken, vermindert
ende onterft zijn, uuyt crachte van dese gehouden zullen wordden als
gecasseert ende van geender weerden.
Ende alzoo die van Hollandt ende Zeelandt, om die costen van den oirlogen
beter te vervallen, alle specieen van goudt ende zilvere ten hoogen
pryse gestelt hebben, die zy in andere provincien niet en zouden kunnen
zonder groot verlies uuytgeven, is besproken, dat die gedeputeerde van
de Generaele Staeten, ten eersten mogelick zijnde, adviseren zullen,
om daerop te nemen eenen generaelen voet, ten fyne dat den cours van
de voirsz. munten eenvougdelick gestelt zy, alzoo nae als doenlijck
is, tot onderhoudenisse van dese unie ende van den gemeynen coophandel
aen wederzyden.
Voorts op 't vertooch, gedaen by de gedeputeerde van Hollandt ende Zeelandt,
ten fyne dat die Generaliteyt van allen den Nederlanden zouden t'hueren
laste nemen alle die schulden, die mijn heere de Prince gecontracteert
heeft, omme te doene zyne twee expeditien ende geweldighe hertochten,
ten welcken zoo wel die van Hollandt ende Zeelandt als die provincien
ende steden, die hen in den lesten tocht overgaven, verbonden hebben
gehadt, zoo zy seyden, is 't zelve poinct gestelt ende gelaten ter discretie
ende determinatie van de Generaele Staeten, denwelcken, alle zaken geappaiseert
zijnde, daervan rapport oft remonstrancie gedaen zal wordden, om dienaengaende
zulcken regard genomen te worden als 't behoort.
In dit gemeyn accord ende pacificatie en sullen niet begrepen zijn,
om te genieten 't beneficie van dien, die landen, heerlicheden ende
steden, houdende partie contrarie, totdat zy hen effectuelick zullen
gevoecht hebben mit deser confederatie, dewelck zy sullen moegen doen,
als 't henlieden belieft.
Welck tractaet ende vredehandel nae rapport, aggreatie ende advoement,
zoewel van de heeren gecommitteerden totten gouvernemente van den landen,
alsoock van den Staeten derselver, eensamentlick van mijn heere die
Prince, Staeten van Hollandt, Zeelandt ende geassocieerde, in alle de
voirsz. poincten ende articlen ooc mede alle 't gene, dat by de voirseyde
Generaele Staeten in 't gene voirsz. ende anderssins gediffinieert ende
geordineert zal worden, die voirsz. gedeputeerde hebben uuyt crachte
van henlieder povoiren ende commissie belooft ende gezworen, beloven
ende zweren by dese onverbrekelick t'observerene, t'onderhoudene ende
volcommen ende alle tzelve over d'een ende d'ander zyde te doen respectivelick
ratiffieren, zweren, teekenen ende zegelen by den prelaten, edelen,
steden ende andere leden van den voirsz. landen, zunderlinge ooc by
den voirsz. heer Prince, zowel in's generael als particulier, binnen
een maent naestcomende, t'elcx genougene; ende in kennisse van alle
't guene voirsz. is, hebben de voirsz. gedeputeerden dese jegenwoirdighe
onderteekent in 't schepenhuys van de stadt van Ghendt den VIIIen van
Novembri XVc LXXVI.