Door
Maria van Bourgondië verleend aan de Staten-Generaal
Marie,
bi der gracie Gods Hertoghinne van Bourgognen, van Lothringen, van Brabant,
van Lymborch, van Lucemborch ende van Ghelder, Graefnede van Vlaenderen,
van Artois, van Bourgognen, Palatine van Henegauwe, van Hollant, van
Zeelant, van Namen ende van Zuytphen, Marcgraefnede des helichs Rijcx,
Vrauwe van Vrieslant, van Salins ende van Mechelen, doen te wetene alle
den ghonen die nu zijn ende namaels wesen zullen: also naer den overlidene
van wylen zaligher memorie onsen lieven heere ende vader, Hertoghe Karels,
heere in zinen tijt van den landen ende heerlicheden vorsz., t' onser
begheerte ende versouke bi ons commen zijn in dese onse stede van Ghend
de ghedeputeerde ende ghecommitteerde van den Staten, beede gheestelic
ende weerlic, van onsen vornoemde landen van haerwaertsover, denwelken
wy in de presencien ende jeghenwordicheyt van den moghenden heeren,
heer Lodewijc van Bourbon, Bisscop van Ludicke, Hertoghe van Bullion
ende Grave van Loon, onse gheminde oom, ende mer Adolf van Cleven ende
van der Marke, heer van Ravestein, stedehouder generael en gouverneur
van onsen vorsz. landen, onse gheminde neve, die onse naeste maghen
zijn van onsen bloede, ende bi avise ende rade van hemlieden, hebben
doen vertoghen ende open doen de groote ende zware lasten, daerin onse
vornoemde landen langhen tijt gheweest hebben ende die hemlieden noch
daghelicx overcommen mids der overdaet ende nauwe listen, die eenighe
van andre naciën jeghen ons ende onse vorsz. landen te weerke legghen
ende hem vervoorderen te doene, met diverssche steden, sloten ende plaetsen,
ons toebehorende, in te nemene ende tot hueren obedienciën te treckene,
jeghen redene ende recht, begheerende mids den toeverlate ende 't groote
betruuwen, dat wy hebben toten goeden lieden, onsen ondersaten, dat
zy ons daerin bi rade ende dade te hulpen commen wilden, ten hende dat
zy ende onse vornoemde landen van schade ende laste mochten werden bescut
ende beschaeremt, daerup de vorsz. ghecommitteerde van onsen voorghenomden
landen, bewysende ende tooghende den goeden wille ende groote jonste,
die zy als onse ghetrauwe ondersaten t'onswaert hadden, ons ghepresenteert
hebben met alle huere macht hulpe ende bistant te doene, dies wy hemlieden
grootelicx bedancken, ende om dieswille, dat die van onse vornoemde
landen ons te kennen gheheven hebben de verderflicke scade, quets ende
achterdeel, die zy ghehadt ende verdreghen hebben in allen hueren leden
overmids den orloghen, die onse vornoemde lieve heer ende vader toten
hende van zinen levene gheachtervolcht heeft, in zulker manieren dat
de ondersaten van denzelven ons landen zeer veraremt, ontgoet ende t'onderghegaen
zijn ende, dat meer es, zijn den vornoemden onsen landen ende goeden
steden grootelic ofghenomen ende inneghebroken in diversche manieren
de rechten, previlegen, costumen ende usagen van dien, zonder van dewelken
wederomme voorzien ende gherestitueert te wesene de vorsz. onse landen
in heuren vornoemde rechten, privilegen, costumen ende usagen in 't
onderhouden van de justicie niet staende en zouden moghen bliven noch
gheregiert ende beleet wesen, de vorsz. ghecommitteerde ende ghedeputeerde
van den Staten hebben overghegheven in onsen handen in ghescrifte zeker
pointen ende articlen, dienende ten orbare, proffite ende welvaert van
allen onsen vorsz. landen in 't ghemeene, ons oetmoedelike biddende,
dat wy, als hertoghinne ende princesse der landen vornoemd, hemlieden
de vorscreven pointen ende articlen van onsen specialer gracie gheven,
consenteren ende willekeuren willen voor ons, onsen hoirs ende naercommers,
hertoghen ende hertoghinnen, princen ende princessen derselver landen,
dewelke pointen wy bevonden hebben bi avise van onsen vorsz. oom ende
neve ende ooc by onsen Rade, grootelicx dienende nootsakelic ende proffitelic
zijnde voir ons, onsen hoirs ende landen ende den inwonende van dien,
ende hebben daeromme bi onser rechter wetenthede ende zonderlinghe gracie,
macht ende mogenthede ende bi avise ende rade alsvooren, denzelven onsen
landen gheconsenteert, ghegheven ende ghewillekuert, consenteren, gheven
ende willekueren voor ons, onsen hoirs ende naercommers, hemlieden,
hueren hoirs ende naercommers generalic ende particulierlic, elken lande
zonderlinghe, de pointen ende articlen, hiernaer verclaert, om daerof
te ghebrukene ende die t'onderhoudene t'eewighen daghen, zonder verbreken:
in den eersten, dat wy stellen ende ordineren zullen eenen grooten Raed
van personen ende condiciën, also hiernaer volcht, die huere residencie
doen zullen ter plaetsen, daer wy binnen onsen lande wezen zullen, daerof
alleene d'een principael hooft ende cancellier wesen zal, conende Latijn,
Walsch ende Duytsch, alsuc als ons van dien ghelieven zal, ende dat
wy tote dien stellen ende ordineren zullen uut onsen Walsschen landen
vier heeren ende goede mannen uut onsen landen van Bourgognen, twee
uut onsen landen van Artois ende van Picardiën, twee uut onsen
landen van Henegauwe ende eenen uut onsen lande van Namen ende uut onsen
Duytsschen landen, viere uut onsen lande van Brabant, viere uyt onsen
lande van Vlaenderen, viere uut onsen landen van Hollant ende van Zeelant,
twee uut onsen lande van Lucemborch ende twee uut onsen lande van Lymborch
ende van Overmaze, ende uut elken van denzelven landen van den notabelsten
en niet meer, daerof altoos de heelft van de vorsz. personene uut elken
lande zijn zal edele ende d'andre heelft clerken van rechte ende d'een
uut onsen lande van Namen alsuc als ons na der vorsz. manieren ghelieven
zal, ende dat tot desen de princen ende heeren van onsen bloede, bi
ons wesende, bi denzelven Rade zullen moghen commen, als 't ons ende
hemlieden ghelieft, om onse zaken te besorghene, dewelke van onsen Rade
gheen kennisse en zullen hebben van gheenrande zaken, dan van denghonen,
daer onse particuliere raden van onsen landen ende wetten van dien naer
huerlieden privilegen, rechten, costumen ende usagen niet kennen en
mogen; item, dat onse secretarisse, tot onsen vornoemden Rade behouvende,
zullen wesen in alzulken redelike ghetale, als ons ghelieven zal, uut
onsen vorscreven landen, conende ten minsten beede de talen, Walsche
ende Duytsch; item, dat de vorsz. van onsen groote Rade ende insghelijcx
van onsen particulieren Cameren van den Rade in elc van onsen vorsz.
landen zullen ghehouden wesen te zweerne ende te ghelovene, dat zy de
rechten, previlegen, oude ende nieuwe, ende ooc de costumen ende usagen
van elken onsen landen ende steden in allen zaken, daerof zy kennen
zullen ende hem onderwinden, onverbrekelic zullen onderhouden; item,
dat de zaken, die voor onsen voornoemden Grooten Raed ghehandelt zullen
werden uut eenighe van de vorsz. landen, zullen werden beleet ende ghedinght
tusschen denghonen, dien't ancleeft, in alsulker talen, als men ghemeenlic
spreect in de landen, daer de verweerers wonachtich zijn; item, dat
al tguent, dat in de vorsz. landen boven ende in contrarien van den
voorghenomden privilegen, rechten, costumen ende usagen inghebroken
es of namaels inbreken mochte, zal alsnu ende alsdan of ende te nieuten
wesen, crachteloos ende van onweerden zijn; item, dat alle brieven,
opene ende besloten, die men uut onsen Grooten Rade oft particuliere
Cameren van den Rade zenden zal, zullen wesen in alsulker talen, als
men spreect ter plecken, daer die ghesonden zullen werden; ende of de
contrarie van dien gheviele, zo en zal men die ter plaetsen, daer die
ghezonden werden, niet sculdich zijn te obedierne noch de ghedaechde
te compareerne; item, dat de consistoriën van den Parlemente ende
andre te Mechelen, onlancx upghezet, cesseren zullen ende van nu voortan
t'eewighen daghen te nieuten zijn ende ofghestelt bliven, zonder dat
men eenighe ghelike hoven ende gherechten in toecomenden tiden upstellen
zal moghen; item, dat alle zaken, die in 't vorsz. Parlement bi evocacien
betrocken zijn ende die aldaer noch hanghen, onghesleten wederghezonden
zullen werden met alle den acten ende scrifturen, daer anclevende, ter
plaetsen ende den wetten ende jugen, daerof die gheevoceert ende uutgheroupen
zijn, om in dezelve zaken voort te werdene gheprocedeert, also naer
rechte ende costumen behoren zal; item, dat alle de zaken, die bi appellacien
betrocken ende noch hanghende zijn in 't vorsz. Parlement, in dewelke
overghescrict es 't gherechte oft den hove, daer zy bi ordenen ende
grade eerst zouden behoort hebben ende gheresorteert, zullen insghelicx
met allen den acten ende scrifturen, daer anclevende, wederghesonden
werden voor den hove ende gherechte, also overghescrict, ghelijc vorsz.
es; item, dat wy noch onse naecommers, princen oft princessen van de
vorsz. lande negheen orloghe in anlegghers oft verweerers stede an zullen
moghen annemen, wy oft zy, en zullen eerst de Staten van allen onsen
landen daerup bescriven ende daerinne doen bi ghemeener conclusie ende
overdraghe; ende ofte wy of onse nacommers anderseins eenighe orloghe
annamen, dat in dien ghevalle onse leenmannen oft ondersaten ons noch
onsen vorsz. nacommers niet sculdich en zullen zijn te dienene, noch
dat de heeren van den contrarie landen huerelieder landen ende ondersaten
niet en zullen werden ghehouden of gherekent voor ons lants vianden,
maer zullen diennietjeghestaende moghen verkeeren in persone ende met
hueren goede coopmansche wyse in onse vornoemde landen, ombescadicht;
item, waer 't zo, dat bi overdraghe van onsen ghemeenen landen orloghe
ghesloten worde, dat men daerof publicacie doen zal in allen onsen goeden
steden van onsen vorsz. landen; ende naer die publicacie van denselven
orloghen zullen de personen van de contrarie partie, ten tyde van de
publicacien in onsen lande wesende, goet ende vry gheleede hebben den
tijt van veertich daghen, om hem in huere personen ende met hueren goede
te moghen vertrecken, zonder dat men se eenichsins zal moghen arresteren,
houden oft becommen binnen den tyde vorscreven; item, zo wanneer eenighe
orloghe also upgeset ende ghesloten weert, zo zullen onse vassallen
ende mannen van leene, leen houdende, staende ten dienste van wapenen
van ouden tiden, ter cause van huere vorsz. leenen dienen of doen dienen
tot up de frontieren van de landen, daer heure leene gheleghen zijn
ende niet voorder, het en zy dat hemlieden ghelieft, ende dat na der
ouder costumen als onse vorsz. vassallen ende leenmannen hemlieden zullen
upstellen, dat zy alsdan van de heeren, daeronder zy dienen, zullen
hebben huere wedden ende soudee also langhe als zy in den vorsz. dienst
zullen wesen; dies zullen de manne, mannenleen houdende, staende te
gheliken dienste van wapenen, den vassalen te hulpe moeten commen naer
de ordinancie van den Staten van elc van onsen landen; item, dat alle
andere ordinancien, onlancx of voermaels ghemaect up den dienst van
de vornoemde leenen, zullen werden ghecasseert ende te nieuten ghedaen;
item, dat de Staten van onsen vorsz. landen om de zaken, welvaert ende
proffit van onsen ghemeenen landen, ende insghelijcx de Staten van elken
van onsen vorsz. landen particulierlic om eenighe zaken, elken lande
aengaende, zullen moghen vergaderen ende bi mallincanderen moghen roupen
ende bescriven also dicwile ende menichwaerven als hemlieden dat goetdincken
zal, zonder daerup te moeten vercriggen ons of onsen hoirs ende naercommers
consent oft orlof ende zonder daeromme te commene in eenighe indignacie
of ondanc tot eenighen begripe te saen; item, oft gheviele, dat bi ons
oft onsen hoirs ende naercommers oft bi onsen Grooten oft particulieren
Raden eenighe bevelen, gheboden oft verboden uutghezonden worden, gaende
zonder middele of bi middele jeghen de generale of particuliere previlegen
van onsen landen, dat dezelve bevelen, gheboden oft verboden gheen stede
en zullen houden, maer zullen van onweerde zijn ende niet astringieren
noch verbinden denghonen, die daerbi ghequeest zoude moghen zijn; item,
dat onse ondersaten van elken van onsen vorsz. landen zullen staen te
rechte ende jurisdictie van huere ordinarisse ende immediate jugen ende
rechteren, daeronder zy naer den rechten privilegen, costumen ende usagen
van ouden tiden, gheresorteert hebben, zonder voorder oft eldre betrocken
te werdene in de eerste instancie; item, dat men gheene officien van
justicien van onsen vorsz. landen verpachten en zal; item, dat men gheenre
coopmanscepen, binnen onsen vornoemde landen loop hebbende, hueren loop
benemen en zal bi eenighe verboden of restrictien of andersins in eenigher
manieren; item, dat men gheenrande abdien, prelaturen of digniteden
van onsen vornoemde landen van nu voortan incommenden en zal laten gheven
in eenigher manieren; item, dat men gheene nyeuwe tollen of wachters
van nyeuwen tollen van nu voortan upstellen en zal, ende dat alle nieuwe
tollen, die zonder consent van onsen landen upghestelt zijn, of- ende
te nyeuten ghedaen werden; alle dewelke pointen ende articlen ende elc
bizondre wy ghelooft hebben ende met dese jehgenwordeghe lettren gheloven
in goeder trauwen voor ons, onsen hoirs ende naercommers, onsen vornoemde
landen ende den ondersaten van dien ende hueren naercommers ende elken
van hemlieden zonderlinghe t'eeuwighen daghen vast ende gestadich te
houdene, zonder verbreken ende zonder daerjeghen te commene te doene
of te doen doene of ooc te laten geschiene in eenigher manieren, ghelovende
voort voor ons, onsen hoirs ende naercommers, dat wy nemmermeer allegieren
noch voortbringhen en zullen of laten allegieren, dat wy hemlieden de
vornoemde pointen ende articlen in 't speciale ghegheven hebben ende
mids dien deselve niet sculdich te houdene, noch ooc, dat wy ten tyde
van denzelven consente tot ouderen jaren niet commen en zouden zijn,
oft eenighe andre zaken of redenen, die ons daerjeghen zouden moghen
dienen ende onsen vornoemde landen ende ondersaten prejudicieren, maer
bekennen, dat wy die alleenlic hemlieden bi onser rechter wetenthede
alsboven ghegheven ende ghewillekuert hebben; ende waer 't, dat wy,
onse hoirs oft naercommers hierjeghen ghinghen, quamen of daden bi ons
zelven ofte bi yement anders in al of in deele, hoe ende in wat manieren
dat ware, zo consenteren wy ende willekueren onsen vorsz. landen ende
den ondersaten van dien ende hueren naercommers ende elken van hem bezondere,
dat zy ons ende onse naercommers nemmermeer gheenranden dienst doen
en zullen noch onderhoorich zijn in gheenrande zaken, die ons van noode
zullen zijn of die wy an hemlieden begheeren of versouken mochten, tot
er tijt toe dat wy hemlieden alsuc ghebrec als daerinne ghedaen ware,
weder daden beteren ende uprechten ende daerof gheheelic ofghelaten
ende ons verdreghen zullen hebben, daertoe wy willen decerneren ende
verclaren, dat terstont al 't guent, dat ter contrarien van dien inghebroken
ware, of ende te nieuten zy ende van gheenre weerden ghehouden in toecommenden
tiden, renuncierende voort ende afgaende te desen voor ons, onsen hoirs
ende naercommers, van allen andere excepcien, cavillacien, subtijlheden
van rechte of van feyte, die ons ofte ons hoirs ende naercommers te
baten commen zouden moghen ende den vornoemden onsen landen ende ondersaten
oft eenighe van hemlieden te scade ende achterdeele in eenigher manieren,
ende zonderlinghe den rechte, zeggende generale renunciacie van gheener
weerden wesende, het en ware dat speciale voorenghinge. In orconden
van welken dinghen ende van eewigher vastichede zo hebben wy onsen zeghel
hieran doen hanghen ende voort ghebeden onsen lieven oom ende neve voirscreven,
dat zy in meerder verzekertheden, roboracien ende auctorisacien derzelver
dinghen huere zeghels bi den onsen an dese voorsz. lettren hanghen willen,
't welke wy, Lodewijc van Bourbon, bi der ghedoeghe Gods Biscop van
Ludic, Hertoghe van Bullioen ende Grave van Loon, ende Adolf van Cleven
ende van der Marcke, heer van Ravesteyn, etc. bovenghenomt, ter begheerte
van onser vorsz. nichten, der hertoghinne, gheerne also ghedaen hebben.
Ghegheven in onse stede van Ghend den XIsten dach van Sporkele in 't
jaer ons heeren duust vier hondert zesse ende tseventich, ende was onderteekent
Marie. Op de ploye stont als volgt: bi miner joncfrauwe der hertoghinne,
tegengeteekent A. Halewin, met paraphe, waeraen waeren hangende den
zeghel van de hertoginne Marie, gedrukt in groen wasch, aen dobbelen
steerte van groene ende roode zyde, ende dengonen van de mogende heeren
Lodewijc van Bourbon ende Adolf van Cleven, voornoemt, gedrukt in rood
wasch aen dobbelen steerte van parchemijn.