ORDONNANTIE
VAN DE POLITYEN BINNEN HOLLANDT
Allen denghenen
die dese jeghenwoordige sullen sien oft hooren lesen, doen te wetene
die ridderschap, edelen ende steden van Hollant, representerende den
staten van denselven lande, dat, aenmerckende t'heuren beroepe ende
laste is staende, by alle goede wegen ende middelen (sonderlinghe in
dese jegenwoordige gesteltenisse des tijdts) te doen voorsien jegens
alle onordeningen, misbruycken ende misverstanden, die onder den ingesetenen
ende ondersaten derselver Landen souden mogen veroorsaecken eenige swaricheden,
processen, ofte gheschillen, ende dienvolghens onrust, partijdicheyt,
tweedracht ende oneenicheyt, tot verachteringe, niet alleenlick van
de gemeene ruste ende welvaert, maer oock van de waerachtige dienst
ende eere van God almachtich, ende bevindende sulcks de voornoemde staten
metterdaede dagelijcks verscheyden clachten, rechtvoorderingen, confusie
ende geschillen t'ontstaen ende te rijsen tusschen d'ingesetenen ende
onderdanen der voorsz. landen, deurdien in den zaecken, namentlijc van
de houwelijcken, erffenissen ende besterffenissen, opte vercoopinghen,
opdrachten, veronderpanden ende verhuyren, midtsgaders den pachters
ende bruyckers van de landen ende andere onroerende goederen, ooc in
't maken van brieven, registers ende schriften daertoe dienende ende
behoorende, insgelijcx in 't berekenen van den tijdt ende datum van
de jaren van de voorsz. ende alle andere brieven, schriften, acten ende
contracten (daerinne tot noch toe verscheyden stile ende maniere van
dateren in denselven landen is gebruyckt) egeen gelijcke, eenderhande
ende vaste voet, ordre nochte wet is gestelt ofte onderhouden, immers
hoewel de voorsz. zaecken belangende soo by beschreven rechten als by
ecnige oude voorgaendc ordonnantien ende placcaten eensdeels voorsien
is geweest, dat nochtans eenige derselfder rechten ende ordonnantien,
ofte deur eenige quade ingevoerde gewoonte, ofte by verloop van tijde,
in ongebruyck zijn gecomen ende niet achtervolcht, anderen voor desen
tijt zijn vereysschende naerder interpretatien, verclaringe, vernieuwinge
ofte vermeerderinge, tot beter onderhout van de politye ende staet van
den landen, ende meerder gerechticheyt der ingesetenen van dien; hebben
daeromme de ridderschap, edelen, steden ende staten voorgenoemt, by
advyse ende deliberatie van den presiderende ende andere raden over
Hollandt, Zeelandt ende Vrieslandt, voor eewich edict gheordonneert
ende gestatueert, ordonneeren ende statueren by desen:
I. Eerst
aengaende den houwelicken state, omme te voorsien op d'ongeregeltheden
die dagelickx so langer so meer ghepleecht worden in de versamelinghe
van verscheyden persoonen, ende daerop alsulcke ordre ende regule te
stellen, waermede een yeghelijck in sijn ghemoet ofte gesintheyt mach
worden voldaen, ende dat de goederen ende erffenissen sonder swaricheden
oft processen mogen volgen denghenen die daertoe geraect ende gesondeert
zijn:
2. Dat
van nu voortaen alle persoonen, malcanderen in graden van maechschap
ofte affiniteyt, hiernaer verclaert ende verboden, niet bestaende, van
wat state, conditie, gemoet ofte gesintheyt die zijn, die ten tijde
van de publicatie van desen als geechte luyden tesamen sullen huyshouden,
woonen ende converseren, gelijck alle andere die in der kercken ofte
voor eenige publijcke persoonen in tesamenwooninge, huyshoudinge ende
conversatie als geechte persoonen zijn getreden, by eenen yegelijcken
gehouden, geacht ende gereputeert sullen worden, gelijck sy gehouden,
geacht ende gereputeert worden by desen, voor gheechte persoonen, in
allen schijn oft sy voor de magistraten ofte voor de kercken-dienaeren
ofte andere publijcke persoonen haer trouwe openbaerlijck hadden gegeven
ende bekent gemaeckt, tenware deselve, ofte eenige van henluyden, niet
voor de magistraten ofte voor den kcrckendienaren hare trouwe belooft
ende bekent gemaect hebbende, daer by hen bevonden beswaert, dewelcke
binnen den tijt van drie maenden nae de publicatie van desen, gehouden
sullen zijn te compareren voor de magistraet van haer woonplaetse ende
deselve hare swaricheyt te kennen geven, omme daerop gelet ende gedaen
te worden naer behooren. Welverstaende, dat degeene, die voor de magistraten
ofte kerckendienaeren haere trouwe niet bekent gemaect hebben alsvooren,
ende nochtans in de voorsz. tesamenwooninghe, huyshoudinge ende conversatie
als geechte luyden begeeren te blijven, vrij ende toegelaten sal zijn,
gelijc by desen henluyden vry ende toegelaten wort, voor de expiratie
van de voorsz. drie maenden te maecken alsulcke houwelijcxe voorwaerden,
als henluyden goetduncken saL Ende worden mitsdien oock voor geechte
ende getroude persoonen gehouden, alle degeene, die geduerende de vervolghinghe
uut saecke van de religie in de landen van herwaerts-overe malcanderen
getrout ende als gheechte persoonen, 'tzy uut ofte binnen de voorsz,
landen, t'samen gewoont hebben, hoewel sy hare trouwe in der kercke,
overmits de diversiteyt van religie, niet en hebben bekent gemaect,
ende niettegenstaende eenige van deselve persoonen zijn overleden, alles
in allen schijn of zy ten tijde als sy aen malcanderen getrout ende
in huyshoudinge getreden zijn, in der kercke hare trouwe bekent ghemaeckt
hadden.
3. Ende
deghene, die hen nae de publijcatie van desen ten huwelijcke ofte in
echten staet sullen willen begeven, sullen ghehouden zijn te compareren
voor de magistraten ofte kerckendienaeren van de steden ende plaetsen
haerder residentie, ende aldaer versoecken, dat hun gegunt sullen worden
drie sonnendaechsche oft merctdaechsche geboden, te doen in der kercke,
van 't raedthuys ofte andere plaetsen daer 't recht gehouden wort, op
drye sonnendaghen oft mercktdagen den anderen volgende; welcke geboden
gegunt ende gedaen sullen worden, ten eynde een yegelijcken, die eenige
letselen ofte hindernissen, 'tzy van bloede, swagerschap ofte voorgaende
beloften, waerdeur 't houwelijc egeenen voortganck en soude behooren
te hebben, wil voorwenden, 'tselve mach doen, behoudelijc nochtans,
dat deselve geboden niet gegunt noch gedaen en sullen worden, als degene
die 'tselve versoecken beneden hare jaren zijn, te weten jonge gesellen
beneden hare vijfentwintich, ende de jonge dochteren beneden hare twintich
jaren, tenzy deselve den magistraten ofte kerckendienaren vertoonen
het consent van hare ouders ofte den lancxtlevende derselver (indien
sy eenige hebben); maer indien eenich jonckman ofte jonghedochter boven
de voorsz. vijfentwintich ende twintich jaren respective out wesende,
ende ouders hebbende, versocht de voorsz. sonnendaechsche geboden sonder
te doen blijcken van heure voornoemde ouders consent, soo sullen de
voorsz. magistraten ofte dienaren voor 't proclameren van de voorsz.
geboden gehouden zijn de ouders van den requirant ofte requirante voor
hen t'ontbieden; ende in gevalle d'ouders binnen veerthien dagen naer
d'insinuatie aen heurluyden persoon gedaen, weygeren ofte in gebreke
blijven te commen, sal deselve weygeringe gehouden worden voor consent,
ende sullen de voorsz. magistraet ende dienaeren voorts mogen procederen
tot 't doen van de voorsz. proclamantien ende geboden; maer indien de
voorsz. ouders compareren, ende eenige redenen allegeren waeromme syluyden
in 't voorsz. versochte houwelicke niet en willen consenteren, ende
daertoe by de voorsz. magistraet ofte kerckendienaren niet geinduceert
en connen worden, so en sullen de voorsz. magistraet ofte dienaren de
voorsz. jongeluyden niet mogen trouwen, noch tesamen voegen, voordat
by den collegie van de magistraet met kennisse van zaecken 'tzelfde
henluyden worde gheordonneert. De voorsz, geboden gedaen zijnde, in
gevalle daertegens geen wettelijck wederseggen is gevallen, sullen de
persoonen by de magistraten ofte kerckendienaren getrout worden, volgende
d'ordonnantien die in de kercken gebruyckt worden ende die den magistraten
daertoe by den voorsz. staten overgesonden sullen worden. Alle deghene,
die hen nae de publicatie van desen anders in huyshoudinge ende tesamenwooninge
by malcanderen sullen voegen ende converseren als echteluyden, sullen
voor d'eerste maent dat sy tesamen huyshouden ofte woonen, verbeuren
elcx een mulcte van vijftich ponden van XL grooten 't pont; in de tweede
maent daarenboven noch een mulcte van hondert ponden; in de derde maent
een mulcte van tweehondert ponden; t'appliceren den
hooft-officier, den armen van de plaetse ende den aenbrenger, elcx een
derde paert. Ende soo verre sy langer by den anderen blijven, sullen
voor den tijdt van thien jaren uyt den lande van Hollandt ende Vrieslandt
gebannen, ende bovendien in hare goederen ghemulcteert worden, nae de
qualiteyt van den persoonen.
4. Ende
alsoo volgende de Goddelijcke, natuerlijcke ende beschreven rechten
in den heyligen echten staet, als in eene ordeninge Gods tot eerlick
onderhout ende verbreydinge des menschelicken geslachts ingesteld, tusschen
dengenen, die malcanderen in bloede ofte swagerschap binnen sekeren
grade zijn bestaende, verboden is houwe- lijcke te contracteren, ende
dat wel eenige verscheydenheyt ende duysterheijt in de berekeninge derselver
graden, bysonder van maechschap van de syde commende, wort bevonden,
soo is 't, dat de staten de verboden graden hiernae hebben doen uutdrucken,
ten eynde eenen yegelijcken des te beter daervan mach worden onderricht
ende egheene ignorantie en pretenderen. Ordonnerende ende verbiedende
oversulcx, dat egeene persoonen van wat qualiteyt, conditie ofte gesintheyt
sy zijn, binnen de naevolgende uutgedructe graden malcanderen in bloede
ofte affiniteyt bestaende, t'samen en sullen mogen gevoecht worden,
nochte eenichsints malcanderen trouwen, op pene, dat deselfde niet alleene
van onwaerden gehouden, maer ooc syluyden in lijf ende goet gestraft
sullen worden, sulcx naer beschreven rechten tegens den incestueusen
ende bloetschendingen is ghestatueert.
5. In den
eersten en mogen niet trouwen eenige ascendenten met heure descendenten,
te weten ouders ende kinders opwaerts ende nederwaerts gaende, in infinitum.
6. Insghelijcx
niet broeders met hare susters, 'tzy van volle oft halve bedde.
7. Ten
derden en moghen niet trouwen de oomen met heure nichten, dat is met
heure broeders- ofte susters- kinderen ofte kintskinderen ende descendenten,
nochte insghelijcx de moeyen met heuren neven, dat is met heuren broeders-
ofte susterssoon, nochte kints-kinderen ofte descendenten, beyde in
infinitum, also oomen ende moeyen ten respecte van heure voorsz. nichten
ende neven staen in de plaetse van vader ende moeder.
8. Ende sovele als 't aengaet de graden van affiniteyt ende swagerschap,
alsoo de bandt des houwelijcx alsulcke ghemeenschap medebrenght, dat
manne ende wijf maer eene en zijn, soo is 't insgelijcx verboden ende
gemterdiceert, dat de man met egheene bloedtverwanten ofte maghen van
zijne overleden huysvrouwe, noch de vrouwe met egheene bloetverwanten
ofte magen van haren overleden man, denselven man ende vrouwe binnen
de voorsz. uutgedruckte graden bestaende, malcanderen niet en sullen
trouwen, op gelijcke pene van onwaerde ende straffe in lijf ende goede
als vooren. Namentlijck dat egeenen man trouwen en mach met zijn schoondochter,
dat is mette naegelaten weduwe zijns soons, noch mette weduwe van zijns
soons ofte dochters sone ende soo voorts nederwaerts, of met egeene
weduwe eeniger zijner descendenten; gelijck ooc egeene vrouwe trouwen
en mach met haren schoonsone, dat is mette man van hare overleden dochter,
noch metten man van haers soons ofte dochters dochtere, ende also vervolghende
met egeene man, geweest hebbende van eenige hare descendenten.
9. Insgelijckx
egheene man mach trouwen met zijn stiefdochter, dat is mette voordochter
zijnder huysvrouwe, noch met eenige van deselve sijne voordochteren
descendenten; gelijck ooc egeene vrouwe trouwen en mach met haer stiefsone,
dat is mette voorsone van haren overleden man, noch met eenigen descendenten
van deselve hare stiefsonen.
10. Item
egeene man mach trouwen de nagelaten weduwe van zijnen overleden broeder,
noch egeene vrouwe den man van hare overleden suster.
11. Hierenboven
en mogen niet trouwen den man met de weduwe sijnder neve, dat is met
de weduwe van zijns broeders ofte susters sone, noch mette weduwe van
eenige sijne broeders ofte susters descendenten; gelijck ooc egeene
vrouwe trouwen mach mette naegelaten man van hare nichte, dat is mette
weduwenaer van haer broeders oft susters dochter, noch mette man van
heure eenighe broeders oft susters kints-kinderen ende descendenten.
12. Ende
also in 't aengaen ende contraheren van den heyligen echten staet bysonder
goet regard dient genomen,
dat 'tzelfde geschiet in alder eerbaerheyt, ende dat alle confusien
der voorsz. graden (daerdeur groote swaricheden in de successien ende
anderssints rijsen) verhoet worden, so is 't, dat de voorsz. staten
ordonneren, dat indien eenige persoonen versochten heure geboden omme
t'samen gevoecht te worden, dewelcke nochtans de ghedeputeerde van de
magistraten ofte kerckendienaren souden beduncken, dat ten respecte
van de voorsz. eerbaerheyt, ende omme confusie van graden te schouwen,
niet en behooren t'samen ghevoecht te worden, dat alsdan de voorsz.
gedeputeerde ende kerckendienaren 'tzelfde de overicheyt, daertoe te
stellen, sullen aengeven, ende mette voorsz. versochte proclamatien
supersederen, omme middeler tijde met kennisse van saecken 'tselfde
metter overheyt toegelaten ofte gheweygert te worden, so als nae de
Goddelijcke ende civile rechten bevonden sal worden te behooren.
I3. Verclarende
alsoo by desen nul ende van onweerden ende niet te mogen bestaen, de
houwelijcken die niet in der manieren voorsz. en sullen worden gecontraheert
ende gecelebreert, ende dat degene die in de voorsz. graden van bloede
ofte affiniteyt malcanderen bestaende, hiernaemaels niettegenstaende
de voorsz. verboden souden vermeten in houwelijcke te treden, daervan
sonder verdrach ofte dissimulatie gestraft sullen worden mette penen
in de Goddelijcke ende beschreven rechten jegens den incestueusen ende
bloedtschenders als vooren gestatueert, sonder dat ooc 't placcaet by
de keyserlijcke majesteyt gemaect in den jare MDXL nopende 't contracteren
van houwelijcke van persoonen beneden hare jaren zijnde, ende de penen
daerinne begrepen, hiermede verandert worden.
14. Ende
also de voorsz. staten mede onderricht zijn, dat de overspelen onbelet
ende ongestraft blijven binnen de voorsz. landen, deurdien d'officieren
ende magistraten daertegens niet en doen haerluyder devoir als naer
behooren, hen excuserende dat wel eertijts d'officieren en provisoeren
respective by preventie de kennisse van deselve mesusen ende misdaden
hen plegen t'onderwinden, sonder deselve groot te achten ofte anders
dan met lichte ende cleyne geltboeten te straffen, daer nochtans alsulcke
schandelijcke sonden den toorne Gods verwecken ende ontsteken over den
landen ende volcken, daeronder die regneren ende ongestraft gelaten
worden, daervan het uutgedructe Godes woort ende alle historien menichfuldige
exempelen medebrengen; dat ooc de ergernissen, confusien ende quade
exempelen der overspeelders den heydenen, keyseren ende coningen beweecht
hebben den overspeelders metter doodt te doen straffen; so is 't, dat
de staten voornoemt, begheerende de voorsz. overspelen te beletten,
mede geordonneert ende gestatueert hebben, ordonneren ende statueeren
by desen:
15. In
den eersten, so verre een echte man bevonden sal worden van nu voortaen
overspel te bedrijven, 'tzy met eene ongehoude ofte gehoude vrouwepersoone,
ofte een ongehoude man met eene ghehoude vrouwe, dat deselve man als
eerloos ende meyneedich metterdaet verbeuren sal zijn officie ende staet,
indien hy eenige heeft van de voorsz. staten ofte binnen eenighe steden
der voorsz. landen, ende voorts verclaert sal worden incapabel omme
eenige staet ofte officie binnen de voorsz. landen ende steden te mogen
bedienen; ende inghevalle 'tzelfde overspel ghedaen ende bedreven is
van een echte man met een gehilijckte vrouwe, dat daerenboven zyluyden
beyde gebannen sullen worden uyt de voorsz. landen den tijdt van vijftich
jaren.
16. Maer
indien het overspel is gecommitteert van een echte man met een ongehoude
vrouwe, sal de voorsz. man boven de voornoemde privatie van 't officie,
gecondemneert worden in een boete van hondert carolusguldens voor de
eerste reyse, ende daernaer meer daerinne delinquerende, met bannissement
van vijftich jaren ende een boete van tweehondert guldens; ende sal
d'ongehoude vrouwe, sulcx ghedelinqueert hebbende, voor d'eerste reyse
te water ende te broode gheleyt worden den tijt van veerthien dagen,
ende indien sy andermael
bevonden wort sulcx te committeren, sal voor den tijt van vijftich jaren
gebannen worden uyter voorsz. landen.
17. Indien
eenich ongehout man met eenige echte vrouwe overspel bedrijft, sal de
voorsz. man den tijt van veerthien dagen te water ende te broode geleyt,
ende gecondemneert worden in eene boete van hondert carolusguldens;
ende sooverre hy andermael sulcx committeert, sal eewelijcken uyten
voorsz. landen gebannen worden; ende de vrouwe met een ongehoude man
overspel committerende, sal als boven gebannen worden den tijt van vijftich
jaren.
18. Ende
dat al onvermindert alsulcke recht als de geoffenseerde partije, 'tzy
man ofte vrouwe, jeghens den overspeelder competeert so tot scheydinge
van den houwelijcke als andersins naer rechten, so oock by desen verstaen
worden in vigeur te blijven alle de straffen ende penen in de keyserlijcke
ende beschreven rechten gestatueert tegens alle crimen van ontschaecken,
ontvueren ende bloetschenden ende dierghelijcke ghequalificeerde hoereryen.
19. Aengaende
d'erffenissen ende besterffenissen hebben de staten gederogueert ende
te niete gedaen, derogueren ende doen te niet by desen, alle beschreven
rechten, costuymen ende usantien, in de voorsz. landen ende graefschappe
van Hollant ende Vrieslant tot desen dage toe gebruyckt, nopende de
besterffenissen ab intestato ende sonder dispositie van testamente ofte
verclaringhe van eenige uyterste wille yemant opcomende in de allodiale,
roerende ende onroerende, goederen. Ordonnerende ende statuerende, dat
van nu voortaen,
alomme ende tot allen plaetsen, so wel binnen de beslooten steden als
in den dorpen ende ten plattenlande in den voorsz. lande ende graefschappe
van Hollant ende Vrieslant, in de voorsz, besterffenissen voor een ghemeene
recht ghebruyckt ende onderhouden sal worden 'tghene hiernaer volcht:
20. In
den eersten, dat in alle erffenissen de kinderen ende andere descendenten
ofte in de rechte linie nedergaende, in infinitum, haere ouderen sullen
succederen in stirpes ende by representatie.
21. Dat,
denselven descendenten ontbrekende, vader ende moeder, beyde noch in
leven zijnde, haren kinderen universaliter ende geheelijcken sullen
succederen.
22, Maer
denselven allebeydc oft eene van beyden ontbrekende, sullen des overledens
broeders ende susters, ende derselver kinderen ende kintskinderen by
representatie, in alle de goederen succederen.
23. Welverstaende,
dat halve broeders ende susters ende hare kinderen ende kintskinderen,
alsoock alle andere collaterale vrienden maer van eene zijde den overleden
bestaende, niet voorder en sullen succederen, als elcx met een halve
hant, ende oversulcx naer advenant dat sy den overleden van bloede zijn
bestaende.
24. Alle
descendenten, vader ende moeder, broeders ende susters, midtsgaders
hare kinderen, kintskinderen ende andere descendenten ontbrekende, dat
alsdan oomen ende moeyen van den overleden, ende haere kinderen by representatie
oft in stirpes, sullen succederen.
25. Tenwaere
grootevader ende grootemoeder van d'eene zijde beyde tesamen noch in
't leven waeren, in welcken gevalle sy den oomen ende moeyen van deselve
zijde, mitsgaders haerluyder kinderen, wesende derselver grootevaders
ende grootmoeders kinderen ofte kintskinderen, ende nochtans gene broeders
ofte susters van den overleden, in de successie van deselve zijde commende,
gheprefereert sullen zijn.
26. Item
egheene ouders ofte andere ascendenten, als het bedde gescheurt ende
eene van hen beyden conthoralen overleden ende d'andere allene in 't
leven is, en sullen haer kinderen ofte andere descendenten succederen.
27. Item
de goederen van den overleden sullen altijts gaen ende erven aen den
vrienden van 's vaders ende 's moeders zijde van de overleden, deelende
ende dovende deselfde half, sonder aenschou te nemen, dat de overleden
meerder van vaders-, dan van moeders-, oft ter contrarie van 's moeders-,
dan van 's vaderszijde achtergelaten hebben.
28. Item
en sal representatie onder den collateralen ende den vrienden ofte bloetverwanten
van der zijde niet voorder plaetse hebben dan tot broeders ende susters
kintskinderen ende oomen ende moeyen kinderen inclusive, ende alle voordere
collaterale vrienden, den overleden naest in grade ende maechschappe
bestaende ende even nae zijnde, sullen by gelijcke ghedeelte, hooft
voor hooft, erven, uytsluytende alle voordere van grade ofte maechschappe.
29. Item,
soo wanneer eenige kinderen van hun ouders, ten boedel ofte in houwelijcke,
medegaven ofte anders, tot voorderinge van deselve kinderen in hare
neeringe endecoopmanschappe ofte diergelijcke, eenige goederen ofte
penningen, genoten sullen hebben, ende deselve namaels met heure mede-erfgenamen
in de goederen van heure overleden ouders sullen willen succederen,
sullen eerst ende alvooren, 'tgeene sy sulcx ontfangen ende genoten
hebben in den gemeenen boedel brengen, ofte die gerechte waerde van
dien sulcx die was ten tijde van de gifte in gevalle de goederen, niet
geestimeert zijnde, gegeven sullen zijn, maer in gevalle van estimatie,
sullen mogen volstaen, mits confererende deselve estimatie; ende 'tselve
also gedaen zijnde, sal alsdan den geheelen boedel tusschen den langstlevende
vader ofte moeder ter eenre, ende des overledens erfgenamen ter andere
zijde, half by gelijcke portien ghedeelt worden; 'twelck oock plaetse
hebben sal in d'eerste, tweede, derde ende navolgende houwelijcken.
Ende sal 'tgene nopende de successien ende collatien voorschreven is,
plaetse hebben, soo wanneer by testamenten, houwelijcxsche voorwaerden,
bewijsen ter weescamere ghedaen, ofte by andere dispositien ofte contracten,
niet en is anders voorsien.
30. Beroerende
de huerluyden ende pachters van de landen, hebben de staten voornoemt
mede geordonneert ende gestatueert, ordonneren ende statueren by desen:
dat de ordonnantie jegens den huerluyden ende pachters, in den jaere
vijfthienhondert XV in februario ghemaeckt, alomme in den voorsz. landen
ende graefschappe van nieuws gepubliceert, uytgeroepen ende scherpelijcken
onderhouden sal worden.
3I. Ende
amplierende deselve ordonnantie, hebben van nieuws gheordonncert ende
ordonneren by desen: dat de pachters ende huerluyden, die eenige huere
ofte nahuere aen eenige goederen pretenderen willen, onder dexel van
deselve pretensie, in de occupatien ofte 't gebruyck van de gehuerde
landen ende goederen niet en sullen mogen blijven, ofte hen deselfde
directelijck ofte indirectelijck onderwinden, tenzy van deselfde pretentie
by publijcke instrumenten ofte d'eygen hant van den eygenaer, gepasseert
voor date van de expiratie van de huere, promptelijck blijcke, ende
dat egeene hueren plaetse hebben oft effect sorteren sullen, daervan
sulcx alsvooren verhaelt is, niet en blijckt.
32. Dat
oock so wanneer den ouden huerman oft yemant van zijnentwegen, den eygenaer
ofte nieuwen huerman met raet ofte daet, directclijck ofte indirectelijc,
eenich hinder, letsel, empeschemente ofte dreygementen doet, ter oorsaecke
van 't ghebruyck ofte huere van de voorschreven landen ende goederen,
dat daervan exemplare straffe gedaen sal worden.
33. Ende
soo wanneer een huerman, zijne erfghenaemen ofte actie van hem hebbende,
van eenige onroerende goederen nae d'expiratie van de huere blijft occuperende
die gehuerde goederen, sodat den eygenaer ter oorsaecke van dien jeghens
hem moet treden in rechte, soo sal denselven huerman, zijne erfgenamen
ofte actie van hem vercrijgende, na de litiscontestatie in deselve saecke,
boven de ontruyminge ende alle costen, schaden ende interesten, vervallen
ende ghehouden wesen te betaelen de helft van de waerde van de gehuerde
goederen, gerekent jegens den penninck twintich nae de leste huere.
Ende sooverre deselve totter diffinitive sententie vaa den eersten rechter
toe, in de voorschreven occupatien persevereren, sallen alsdan boven
de evacuatie ende ontruyminge, mitsgaders boven alle costen, schaden
ende interesten, vervallen ende ghecondemneert worden in de gheheele
waerde van deselve goederen, mede gherekent als voorens jegens den penninck
twintich nae de leste huere.
34. Ende
sullen de voorsz. penen by alle rechters, daervooren ter oorsaecke 't
voorsz. proces wort geinstitueert, sonder eenige dissimulatie ofte faveur
ghedecreteert ende toegewesen worden, al waer 't oock so, dat den huerman,
zijne erfgenamen ofte actie van hem hebbende, na de litiscontestatie
haer ongelijck bekenden ende hen ghewillich in de ontruyminge lieten
condemneren; ende in gevalle de gecondemneerde egeene goederen en heeft
omme de voorsz. penen te betaelen, sal daervooren aen den lijve ghestraft
worden, naer gheleghentheyt van der saecke.
35. Belanghende
d'hypoteque ende veronderpandinghe van de landen ende andere onroerende
goederen, hebben de staten voornoemt geordonneert ende gestatueert,
ordonneren ende statueren by desen: dat van nu voortaen, soowel by die
van den raede provinciael voornoemt, als by alle andere gherechten van
de voorsz. steden ende plattenlande van Hollandt ende Vrieslandt, d'ordonnantie
ende 't placcaet van den jare MDXXIX verstaen ende gehterpreteert sal
worden, dat de clausule van de generale hypoteque, beneffens de clausule
van de speciale hypoteecke, in de constitutie van eenige renten, schulden
ende andere brieven van verbande gestelt, jegens dengeenen die na deselve
constitutie by den constituant speciale hypoteque is ghestelt, alleenlijck
plaetse hebben, ende sulcx als naer beschreven rechten effect sorteren
sal over de goederen, onder de jurisdictie van den rechteren daervooren
de constitotie volgende de voorschreven ordonnantie gepasseert is, gheleghen,
den constituant ten tijde van de constitutie toebehoort hebbende, ofte
die hy voor de publicatie van desen sal, hebben vercreghen, ende niet
op de goederen buyten de voorschreven jurisdictie ghelegen; welcke interpretatie
geschieden sal in allen zaecken, die voor de publicatie van desen by
eenighe sententien, 'tzy van den voorschreven rade, ofte andere gerechten,
niet diffinitivelijck sullen wesen ghetermineert.
Ende belangende constitutie ende verbande van generale hypoteque die
nae twee maenden nae de publicatie van desen ghedaen sullen worden:
deselve en sullen geensins hinderlick wesen ofte prejudiceren dengenen
die constitutie ofte verbandt van speciael hypoteque naermaels sullen
vercrijgen, sulckx dat degheene, die specialijck eenige onroerende goederen
verbonden sullen worden, in deselve speciale hypoteque ende de penningen
daervan procederende, sullen worden geprefereert dengenen, die ouder
generale hypoteque, nae de voorsz. twee maenden nae de publicatie van
desen, ghestelt sal wesen; dan sal de voorsz. constitutie van generale
hypoteque voor gerechte gedaen, plaetse hebben ende effect sorteren
jeghens denghenen, die gelijcke constitutie ofte verbandt hebben, onder
denwelcken de oudtste constitutie de jonger sullen worden gheprefereert,
sonder dat in dien ghevalle onderscheyt gemaeckt ofte regard genomen
sal worden, voor wat rechters in de voorsz. landen de generale constitutie
van hypoteque sal wesen ghedaen; ende van ghelijcken sal de voorsz.
generale constitutie plaetse hebben ende effect sorteren jeghens denghenen,
die maer personele actie hebben, sulcx als by den beschreven rechten
is ghedisponeert.
36. Ende
sullen van nu voortaen degheene, die speciale hypotheque hebben, jegens
de possesseurs van dien, sonder onderscheyt ofte de debiteurs, haere
erfgenamen ofte yemant anders, die 'tzelfde speciael hypoteecq possideert,
moghen procederen voor haer achterwesen, omme haer hypoteque daervooren
verclaert, te hebben verbonden ende executabel, sonder dat de possesseurs
van dien sullen mogen sustineren, dat den crediteur ghehouden is den
principalen debiteur ofte zijne erfgenamen eerst t'excuseren.
37. Also
mede de voorgaende ordonnantie, daerby belast ende ghestatueert was,
dat in alle steden ende dorpen van de voorsz. landen pertinente registers
gehouden souden worden van alle vervreemdingen ende verbanden van goederen
aldaer ghedaen, niet behoorlijck zijn onderhouden, ende mede deur de
voorleden oorloge vele derselver registeren zijn vernielt ende verduystert,
'twelck insghelijcx tot groote interest van de voorsz. goede ondersaeten
strecken soude, tenware daertegens woerden voorsien; soo hebben de staten
voorts geordonneert ende bevolen, ordonneren ende bevelen by desen:
dat een yegelijc, van wat state, qualiteyt ofte conditie hy zy, die
eenige constitutie van generale oft speciale hypoteque op eenige onroerende
goederen in den voorsz. landen ende graefschappe van Hollandt ende Vrieslant
hebben ofte pretenderen willen, binnen een jaer nae de publicatie van
desen, deselve aenbrengen sullen den gerechte van de plaetse, daer de
goederen, ten hypoteque ghestelt, zijn ghelegen, omme aldaer, volgende
d'instructie die by de voorschreven staten daertoe sal worden ghemaeckt,
aengheteeckent te worden, elcke constitutie voor eenen halve stuver,
op pene van te vervallen in een jaer renten, t'appliceren een derdendeel
den hooftofficier, een derdendeel den armen van der plaetse, ende het
derde derdendeel den aenbrenger. Ordonnerende ende bevelende by desen
allen schouten, schepenen, ghesworens ende ander rechters, mitsgaders
heure secretarissen, soowel van steden, dorpen, als andere collegien
in den voorsz. landen van Hollandt ende Vrieslandt, goede toesicht te
nemen, dat sy van nu voortaen egeene brieven ofte instrumenten houdende
vervreemdinge ofte hypotecatie van eenige onroerende goederen en sullen
seghelen, teeckenen ofte uytgheven, tenzy dat deselve wel ende perfectelijcken
geregistreert zijn, op pene van by den voorschreven secretaris te verbeuren
t'elcke reyse sesse carolusguldens, de twee deelen ten behoef van den
hooftofficier van elcker plaetse ende quartier, ende het derdendeel
ten behoeve van den aenbrenger, ende daerenboven op arbitrale correctie.
38. Ende
opdat de voorsz. registeren wel seeckerlijck ende getrouwelijc mogen
worden bewaert, so hebben de staten voorgenoemt geordonneert ende ordonneren
by desen: dat in elcke stadt, dorpe ofte collegie, daer eenige alienatie
ofte hypotecatie ende verbanden van onroerende goederen sullen worden
gedaen, gemaeckt sal worden een kiste met twee sloten, daerinne de voorsz.
registers sullen worden bewaert, van welcke sloten een sleutel bewaert
sal worden by den officier ofte secretaris, ende eene by den oudsten
schepen ofte gesworen; ende sullen deselve sloten geopent ende gesloten
worden in haere beyde presentie, alles op pene voorsz., t'appliceren
als vooren; ende dat den hooftofficier de kiste sal doen maken tot haren
coste.
39. Ende
omme te verhoeden de exactie daermede de voorsz. goede ondersaten daghelijcx
worden beswaert, onder pretext dat eenige steden, heeren, ambachtsheeren,
collegien van dijckgraefschappen ende heemraeden, vassallen leenhof
houdende, bailliu ende mannen, dorpen, gehuchten ende alle andere, jurisdictien
hebbende, pretenderen tot verscheyden emolumenten, baten ende profijten
by costuymen ende usantien gerechticht te zijn, dat mede, mits d'onsekerheyt
van deselfde costuymen ende usantien, de voorsz. ondersaten met vele
processen ende groote costen worden beswaert, so hebben de voornoemde
staten, willende daerinne mede versien, geordonneert ende ordonneren
by desen: dat alle steden, heeren, ambachtsheeren, collegien van dijckgraven
ende heemraeden, alle vassallen leenhof houdende, bailliu ende mannen,
dorpen, gehuchten ende alle andere, eenige jurisdictie hebbende, binnen
den tijt van zes maenden naer de publicatie van desen, in de griffie
van den hove van Hollandt alhier in Den Hage, aenbrengen ende in geschrifte
overleveren sullen, alle alsulcke rechten, costuymen ende usantien,
'tzy van naestingen, naercoopen, pontgelt, recht van leenen, die by
eenige besterfte, uyterste dispositie, transporten, houwelijcksche voorwaerden
ende anders, hoe dattet zy, aenbesterven ende opcommen, zegelrecht ende
alle andere rechten, die sy respective in hare jurisdictie, ampten ende
offitien genieten ende gebruycken, ende voor den jare MD tweentzeventich
ghenoten ende gebruyckt hebben, omme op de onderhoudenisse van dien
in alle equaliteyt ende sulcx de staten bevinden sullen ten meesten
dienste van den ondersaten te behooren, voorsien te worden; alles op
pene, dat by faulte van overleveringe, op de voorsz. costuymen, usantien
ende gebruyck van rechten, na de expiratie van den voorsz. tijde, niemandt
in rechte ofte daerbuyten en sal moghen worden ghemolesteert, ende dat
deselve voor nu ghelijck alsdan gehouden worden voor corruptelen.
4o. Ende
ten laetsten ordonneren ende statueren de staten voornoemt mede: dat
terstont naer verkondinge van desen in de voorsz. landen ende graefschappe
van Hollandt ende Vrieslandt, noch by den voorsz. hove provinciael,
noch in eenige steden, dorpen ofte wettelijcke collegien, noch by eenige
inghesetenen van denselven lande, in de computatie ende bekeeringe van
den beginne ende eynde van de jare, egeene andere stijle ofte maniere
van schrijven en sal worden gebruyckt, dan die men hout voor gemeene,
te weten: dat alomme ende by
een yegelijcken in den voorsz. landen 't begin van den jaeren genomen
ende gerekent sal worden, den eersten dach der maent van januarius,
sonder dat die van den raede voorghenoemt, ofte die van den ghevolghe
van den hove, noch eenighe regeerders van den steden, dorpen ende collegien
voorgenoemt, eenighe andere stijle oft maniere sullen mogen gebruycken.
Verbiedende oversulcks uytdruckelijck allen officieren, griffiers, secrerissen
ende generalijcken allen den ondersaten van den voorsz. landen, in heure
openbare acten, gerechtelijcke brieven ende instrumenten, noch in heure
registers ofte protocollen, anders te doen ofte te laten geschieden,
op pene van privatie oft suspensie vaa heure staten ende officien, ofte
andere arbitrale correctie, naer exigentie van der zaecken.
41. Alle
welcke poincten ende articulen de voorschreven staten gheordonneert
hebben ende ordonneren by desen, dat voortaen volcomelijck sullen worden
achtervolcht ende onderhouden, nietteghenstaende eenige rechten, voorgaende
ordonnantien, costuymen ofte usantien ter contrarie, die de voors. staten
gederogueert hebben, ende derogueren by desen, voorsoovele deselve eenichsins
daerteghens sullen moghen strijden. Ordonnerende ende bevelende den
presiderende ende raeden provinciael van Hollandt voorghenoemt, den
advocaet-fiscael eade procureur-generael van denselven hove, midtsgaders
allen officieren van den voorsz. lande ende graefschappe van Hollandt,
tegens den overtreders ende contraventeurs van dien te procederen naer
behooren, sonder dissimulatie, gunste ofte ongunste, op pene van metterdaet
van hare offitien vervallen ende afghestelt te worden.
Aldus ghedaen,
besloten ende gearresteert by den staten voorghenoemt, in Den Haghe,
ende 't zeghel van deselve staten hierop ghedruckt, den eersten aprilis
duysent vijfhonderttachtich.
Ende ter
ordonnantie van de staten; onderteeckent: C. de Rechtere.