Wilhelm by der gratie
Godts prince van Orangien, grave van Nassau etc. doen kond eenen jegelijk:
also de ridderschappe, edelen en steden van Holland, representerende
de Staten van denselven landen, uit sekere oorsaken en om redenen, hen
daertoe bewegende, ons seer ernstelijken hebben versocht en begeert
te willen aennemen de hooge overigheid en regeringe der voorschreven
landen, ten minsten voor eenigen tijt, verklarende ons met gemenen advyse
en rijpen berade daertoe, mitsgaders tot alle den onderwind en beleidinge
van de gemene saken derselver landen, verkoren en gestelt te hebben,
so sylieden deselve saken ganschelijk onsen wille en geliefte waren
onderworpende, en alsnoch ons confererende en gevende volkomen macht
en autoriteit, daertoe eenigsins nodig sijnde, in der formen en manieren
hierna volgende, te weten:
dat wy, solange de voorschreven landen sullen sijn in oorloge of wapenen,
volkomen autoriteit en macht gebruiken sullen als souverain en overhooft,
te gebieden en verbieden alles wes tot conservatie en bescherminge derselver
landen dienlijk of schadelijck sal mogen wesen, en alsulx op alle krijgssaken
en oorlogsvolk te water en te lande te disponeren na onsen goeddunken
of met advys van dengeenen, die ons gelieven sal t'allen tyden daertoe
te gebruiken, in de voorschreven krijgssaken stellende en gebruikende
alsulke overste, capiteinen, lieutenanten, officieren en soldaten, als
ons gelieven en goeddunken sal, onthoudende deselve en allen commissarissen
tot beleidinge der krijgssaken met het gunt daeraen kleeft, eenigsins
nodig sijnde, op behoorlijke tractement en besoldinge met alsulke goede
en generale krijgsordeninge en discipline als tot soulagemente der ingesetenen
en ten minsten quetse van den lande in alder gelijkheid en eenparigheid
sal konnen geschieden;
dat ook sulx de gehele bescherminge der voorschreven landen sal staen
t'onser dispositie en ordonnantie, daertoe wy sullen mogen gebruiken
alle de knechten, oorlogschepen en bootsgesellen, jegenwoordig in dienste
der voorschreven landen wesende en die noch vorder aldaer aengenomen
en toegerust sullen mogen worden, tot alsulke diensten, aenslagen en
exploicten, en daervan in elken quartiere, steden en vlecken so vele
mogen verdelen, logeren, schicken en ordonneren, als wy tot weerstand
der vyanden en beschermenisse derselven landen bevinden sullen nodig
te sijn, en dat sonder advys of bewilliginge van de Staten, magistraten
van steden of van yemands anders daertoe te verwachten, in der voegen
dat alle steden en vlecken altijds het krijgsvolk of garnisoen, henluiden
toegesonden, elx in sijn regard en binnen elken quartier t'onser ordonnantie
en by provisie, sullen ontfangen, voor en aleer sylieden sullen doen
eenige remonstrantie of versoek ter contrarie tot hare ontlastinge,
sonder dat eenige knechten, in steden of vlecken, schansen, sterkten
of huisen leggende, in den accysen of imposten meerder vrydom sullen
mogen genieten dan d'ingesetenen van dien;
dat voorts geen onderscheid sal mogen worden gemaekt in den quartieren
of steden van de knechten, bootsgesellen of schepen, aldaer wesende
of by wie deselve betaelt sullen worden, so wanneer die in andere quartieren
getrocken worden: maer sullen alle knechten, oorlogschepen en bootsgesellen,
mitsgaders alle de penningen, die uit de gemeine middelen van der Unie
van Holland en Zeland sullen procederen, van eenderhande nature en conditie
gehouden en alle steden en quartieren van dien voor één
lichaem gerekent worden na behoren;
dat mede geen knechten noch bootsgesellen in eenige van de voornoemde
quartieren of steden aegenomen nochte gecasseert nochte eenige equipage
van schepen of schuiten gedaen nochte deselve opgeleid sullen mogen
werden dan t'onser ordonnantie en believen;
dat wy sullen doen nakomen alle onse bevelen en ordonnantien, wetten,
disciplinen en articulen des krijgshandels met straffinge van den overtreders
van dien, daertoe de Staten en steden met hare schutteryen en gemeente,
des geboden sijnde, de hand sullen houden;
dat wij mette Staten voornoemt voorts totten ontfang van de gemene penningen
van de voorschreven Unie sullen mogen stellen of continueren binnen
elken quartiere alsulke ontfangers, als ons goeddunken sal, en van wegen
en opten naem van de graeflijkheid van Holland en Zeland recht en justitie
doen administreren by den Rade provinciael van den Hove van Holland
over alle de plaetsen en d'ingesetenen van Holland, Zeland en Vriesland,
onder denselven Hove resorterende en behorende, in alle saken, tot kennisse
van denselven Hove staende;
dat voorts in alle voorvallende geschillen en judiciele saken het Hof
en den Raed provinciael voornoemt met haren lidmaten gerespecteert,
gekent en haer lieder mandaten en bevelen geobediert sullen worden,
so binnen desen quartiere van Holland als den Noorder-quartiere en Zeland,
sulx als van ouden herkomen is gedaen, sonder dat eenige steden of plaetsen
hen daerjegen sullen mogen stellen, noch ook de provisiën en bevelen
van denselven Hove mogen contravenieren, nochte hen van de jurisdictie
van denselven Hove mogen ontrecken of eenige nieuwigheid inbrengen,
daertegens de Staten der voorschreven landen by alle wegen en middelen
elx in den haren sullen ook voorsien, behoudelijk nochtans dat gene
provisiën van denselven Rade sullen werden verleent noch ook eenige
proceduren geadmitteert jegen d'ordonnantien en resolutien van den Staten
noch ook eenige kennisse genomen aengaende d'imposten der gemene middelen
van der Unie, gedestineert tot onderhoud van der oorloge, maer dieselve
saken laten ter dispositie van de gedeputeerde van den Staten, binnen
elken quartire gestelt, mits dat denselven Raed hem sal hebben te voegen
na beschreven rechten, equiteit, mitsgaders alle deugdlijke privilegien
en costumen, en in materie van appellatien en executien van haerlieder
sententien na de ordonnantie en resolutien van de Staten;
des sullen wy totten selven Raed alle hooftofficieren en andere officieren
van justitie, tot collatie van de Camer van de Rekeninge na ouder gewoonte
niet staende, bequame personen stellen en ordonneren van wegen de graeffelijkheid
van Holland en Zeland voornoemt, te weten: so wanneer eenige van de
jegenwoordige sal mogen overleden of den tijd voor eenige officie geexpireert
sijn, 't en ware wy om eenige redenen boven desen goed bevonden te veranderen
of te vernieuwen, 'twelk wy mitsdien sullen mogen doen in beiden gevallen,
met advys van de Staten voornoemt, dewelke ons altyd sullen denomineren
drie bequame personen, uitten welken wy totte vacerende staten en officien
respective een sullen verordonneren, mits dat in den voorschreven Raed
van Holland altyd twee sullen sijn van Zeland, als na ouden herkomen
of de privilegien van denselven lande;
en sullen die van den Rade voornoemt by provisie mogen verlenen alle
provisien in materie van gratien, als relief en restitutie, sulx als
by den groten Raed van Mechelen plag worden gedaen; item alle beneficien
van rechten, als beneficie van inventaris, cessien en diergelijke sullen
ook by provisie ter eerster instantie kennisse hebben van alle questien
feudale, vallende binnen Holland, mits dat in sulken saken by hen sullen
sijn de stadhouder en raden van de leenen, als van ouds geweest hebbende
en noch jegenwoordich sijnde;
dat by ons als by der overhand sullen mogen worden verleent alle gratien
als remissien, pardons, respijten, quinquernellen, legitimatien en diergelijke
van wegen de graeffelijkheid alsboven, na behoorlijk advys van de officiren
en wethouderen van der plaetsen of andere na ouder gewoonte; van gelijken
alle octroyen, beneficien en prerogativen of privilegien, welverstaende
dat in 't verlenen van eenige octroyen of privilegien aen eenige communiteiten,
steden of vlecken 'tselve gedaen sal worden met advys van den Staten,
om alle questien te voorkomen, houdende voor bevestigt en geconfirmeert
alle privilegien, octroyen, beneficien en prerogativen, tot noch toe
op den naem van den Conink buiten en binnen Holland verleent, uitbesondert
by den hertog van Alva gedurende sijn gouvernement en sijne successeurs
in denselven gouvernemente respective, 't sedert begin van de wapeninge
van Holland en Zeland, gegunt en geaccordeert mag sijn;
dat wy mede onser onse hand en zegel verleenen sullen de sauveguarden
en paspoorten als 'tselve tot noch toe is geuseert en gedaen, sonder
dat yemandt in Holland of Zeland, wie hy sy, hem sulx sal onderstaen
dan t'onser expresser auctorisatie;
dat wy creëren en vernieuwen sullen ten gewoonlijken tijde de magistraten
in den steden als na ouder herkomen, hantfesten en privilegien van de
steden, welverstaende indien den nood of versekertheid mochte vereischen
eenige afstellinge of vernieuwinge van de officiren, wethouderen of
magistraten van den steden buiten den gewoonlijken tijd, sullen wy 'tselve
ook mogen doen, met kennisse van saken en van 't meerendeel der geenre
die de vroedschap derselver steden sijn representeerende, al sonder
der steden voorschreven hantfesten en privilegien, die niettemin gehouden
sullen worden en blijven in haer geheel,
mitsgaders ook dat wy hanthouden en beschermen sullen alle rechten,
privilegien, gerechtigheden, vrydommen en loflijke costumen der landen
van Holland en Zeland in 't gemein, en van elken bysonder, met voorstand,
houdinge en protectie van de preëminentie en autoriteit van alle
wettelijke officiren, magistraten en overigheid, sonder dat de gouverneurs,
capiteinen of anderen, tot vorderinge van de krijgssaken in eenige van
de quartieren gestelt, hen sullen vervorderen nochte onderwinden eenige
kennisse te nemen van politijke of judiciele saken, binnen of buiten
den steden vallende, maer daermede sullen laten bewerden den officier,
magistraten en wethouderen aldaer, mitsgaders den Rade provinciael,
sulx van ouden tijde altijds gebruikt en geobserveert is geweest;
en aengaende de religie sullen wy vorderen en handhouden d'oeffeninge
alleen van de gereformeerde evangelise religie, sonder dat wy sullen
toelaten, dat men op yemands gelove of conscientie sal inquireren of
dat yemand ter cause van dien eenige moeyenisse, injurie of letsel aengedaen
sal worden, doende vorder d'oeffeninge der voorschreven religie aengaende
stellen alsulke goede ordre als na gelegentheid der saken en conditien
van den steden, ter meeste gerustigheid en commoditeit van der gemeinte,
sonder verminderinge van Godes eere, bevonden sal worden te dienen en
te behoren, ook met advys van den Staten, eest nood;
en sullen den Staten in 't gemeen, ook d'officiren, magistraten, schutteryen
en gemeenten in allen steden en vlecken ons eed doen in onse voorschreven
regeringe, bevelen en ordonnantie, boven verhaelt, en tot onderhoudinge
van dien gehouw en getrouw, onderdanig en gehoorsaem te wesen, als ook
by ons of van onsent wegen reciproquelijk gesworen sal worden in de
voorschreven regeringe der landen van Holland en Zeland, haren rechten,
privilegien, vrydommen en loflyke costumen, in der formen en manieren
als boven, by alle mogelyke wegen te beschermen en te vorderen tegens
alle hare vyanden en weder-partyen, mits dat wy in den quartieren, daer
wy ons souden mogen onthouden, t'onsen hulpe en rade mogen gebruiken
de gedeputeerden van de Staten en steden, die binnen elken quartiere
op het beleid der gemene sake sullen wesen geordonneert.
Soo eest dat wy, om te voldoen 't versoek en begeren derselver Staten
van Holland en willende denselven daerin believen, mitsgaders in hare
neringe en 't gunt sy-luyden verstaen tot vervorderinge en versekertheid
van de gemene sake en welvaert der landen dienlijk te zijn, de voorschreven
overigheid en regeringe der landen in forme en manieren, boven verhaelt,
aengenomen hebben en aennemen by desen, belovende en ons mitsdien aen
denselven Staten en landen verplichtende de poincten en articulen voorschreven
ter goeder trouwen te volkomen en achtervolgen, soveel ons aengaen mag,
en alles op de belofte van verbande en gehoorsaemheid reciproce van
de zijde van denselven Staten, by haer versegelde brieven ten selven
einde en sake, ons daertegens gedaen, en voorder, indient nood sy, te
doen bevestigen na behoren en inhoud derselver brieven. t'Oorkonde desen
met onse hand en zegele bevestigt. Gedaen in den Hage den 5 Juli 1581.
De ridderschap, edelen en steden van Holland, representerende de State
van denselven lande, doen kond eenen yegelijk. Also wy bevinden, dat
alle gemeenschappen en goede republijken behouden, bevestigt en gesterkt
worden, insonderheid met eendracht en eenigheid, dewelk niet wel kan
sijn by vele, in wille, gevoelen en gemoed dikwils en meeste verschelende,
so eest, dat na lange en verscheiden communicatien, op de forme, regeringe
en administratie van den staet en gemene sake der voorschreven landen
van Holland gehouden, wy met rypen berade en aenmerkende de sonderlinge
en ingeboren goede genegentheid, liefde en yver, by den doorluchtigen
Vorst, den Prince van Orangien, grave van Nassau etc., altijds dese
landen toegedragen en bewesen, tot voorstand en handhoudinge van hare
welvaert, vrydom en gerechtigheden, Sijne Princelyke Excellentie, wesende
een voornaemste personagie deser Nederlanden, ook een principale en
d'eerste van den Staten derselver landen, hebben versocht en gebeden
en, voor sovele in ons is, als hooft en hoogste overigheid verkoren
en gestelt tot de regeringe der voorschreven landen en steden van Holland,
mitsgaders alle den onderwind en beleidinge van de gemeine sake derselver
landen, al deselfde onderwerpende de goede wille en geliefte van Zijne
Excellentie, denwelken wy geconfereert hebben, geven en confereren als
noch by desen alle volkomene macht en autoriteit, daertoe eenigsins
nodig sijnde, in der formen en manieren, hierna volgende, te weten:
dat Zijn Excellentie, solange de voorschreven landen sullen sijn in
oorloge of wapenen, volkomen autoriteit en macht hebben en gebruiken
sal, als souverain en overhooft te gebieden en verbieden alles wes tot
conservatie en bescherminge derselver landen dienlijk of schadelijk
sal mogen wesen (etc. en volgden hier voorts alle de conditien die in
den voorschreven brieve van acceptatie van Sijn Excellentie sijn geinsereert;
en volgt dan voorts).
In alle 't welke hebben de voornoemde Staten, sovele hun aengaet, belooft
en hen verbonden, beloven en verbinden by desen Zijne Excellentie onderdaniglijk
te gehoorsamen en na haer vermogen te doen gehoorsamen t'allen tijden
des bevel en ordonnantie van Sijne Excellentie hebbende. En of in desen,
mitsgaders den opdracht van den staet en gouvernement der voorsz. landen,
eenige duisterheden of twijffelachtigheid soude mogen bevonden worden,
sal d'interpretatie en beduid van dien staen aen Sijne Excellentie,
den bovengemelte Staten en meeste stemmen van dien. Gedaen in den Hage
onder 't zegel van de Staten voornoemt, hierop gedrukt, den 5 July 1581.
Onder stond geschreven: ter ordonnantie en expressen bevele van de Staten,
en was ondertekent: C. de Rechtere.