Recent in de categorie Liberalisme

Het republikanisme gebruikt als regel het burgerschap om een neutrale publieke ruimte te scheppen, waarin iedereen gelijk is, dezelfde plichten heeft en gebruik kan maken van de democratische rechten. Het "fraternité" is in de praktijk niets anders dan "citoyonneté" (inclusief de mensenrechten).

Republikanisten hebben grote moeite met "facties"; datgene wat verdeeldheid brengt tussen de burgers. Dit thema komt telkens terug in republikeinse geschriften, naast de preoccupatie met "corruptie".

De meest hardnekkige facties zijn communautair van aard: culturele en religieuze groepen, of gemeenschappen. Het is op dit punt dat het multiculturalisme (en dus ook het gemeenschapsdenken van bijvoorbeeld premier Balkenende IV) botst met het republikanisme.

A "republican" regime, of the type that France has established, is more likely to emphasize the values of shared citizenship as the underlying foundation on which all else comes to be established. This can lead and at times has led to excessive homogenization, a follow-through on the Jacobintype centralization that has characterized the operation of French governments under various constitutions since 1789. Such a system may prove unduly rigid where specific groups and communities are concerned. But it does preserve the underlying unity of the state on a secular basis. And in its own way it seeks to foster a degree of solidarity, through public education, social programs and other services that are available to everyone. (Laurent Dobuzinskis, Reasons, reasonableness and reason)

In Frankrijk staat het republikanisme onder druk door de rellen in de Parijse voorsteden en de discussies rond de hoofddoek en de boerka. Is het republikanisme wel zo redelijk en liberaal?

Where France has not been particularly successful is in ensuring that those who live in ethnic ghettos, especially the young, feel integrated into French society, with the same economic and social opportunities as others. And the violence that has come to characterize these same ethnic ghettos, in turn, has undercut feelings of solidarity toward them on the part of many French citizens. (Laurent Dobuzinskis)

Als het multiculturalisme niet helpt bij het emanciperen van moslims en andere migranten en ook het republikanisme á la France niet, wat dan wel? Het multiculturalisme is in de verdediging gedrukt door de islamistische terreur en het republikanisme door de sociale uitsluiting van hen die geen burger willen of kunnen zijn.

Philip Resnick (Republicanism, multiculturalism and liberalism) weet het zelf ook niet:

In the end, I take a Montesquiean position on these matters. I am prepared to respect the customs - les moeurs - that different societies bring to this debate. In a republic, these will tend to have a republican character; in an officially multicultural society, a more multicultural hue; in a liberal society, a more individualistic and liberal character. It is only a generation or two down the line that those who follow us will be able to judge which model has made a better go of reconciling what are often irreconcilable values.

Dit is een belangrijk vraagstuk van de komende tijd.

Lees meer van het artikel van Philip Resnick.

Republikeinen zijn grote voorstanders van het "gemenebest" (algemeen belang). In de oudheid was Sparta hèt voorbeeld van een stadsstaat die de bevolking opdroeg zich aan het publieke belang te onderwerpen, door de wetgeving van Lycurgus. Een collectivistische burgerdeugd (met communistische trekken) dwong ouders hun kinderen af te staan aan opvoedingsinstituten van de staat, alwaar ze werden omgevormd tot "goede" Spartanen.

De Spartaanse regering sloot het land af van de buitenwereld en verbood burgers zonder toestemming naar het buitenland te reizen. De Spartaanse vrijheid kon niet zonder eenvormigheid en conformisme. Homogeniteit van cultuur en sociale cohesie culmineerden in een radicaal (angstvallig) vasthouden aan de politieke integriteit van de staat. Veel hoog-politieke regimes hebben trekken van het Spartaanse voorbeeld overgenomen, van de populistische, directe democratie van Rousseau, tot het autoritaire fascisme van Mussolini.

Nadruk op algemeen belang en publieke burgerdeugd veronderstelt meestal de noodzaak van culturele, sociale en politieke cohesie. Het is niet voor niets dat een republikeins land als Nederland met zijn diepgewortelde burgercultuur bekend staat om zijn sociaal en politiek conformisme. Het collegiale bestuur, met zijn afkeer van iedere vorm van monarchisme, is zó diep verzonken in de Nederlandse publieke psyche dat het niet eens meer wordt herkend als fundamenteel republikeins.

Dé belangrijkste kracht die van oudsher het gemenebest met zijn zelfbewuste burgerdeugd heeft bedreigd, is de (vrije) markt. De agora (marktplaats) in bijvoorbeeld Athene zorgde voor een min of meer vrij verkeer van goederen en mensen. Plato verafschuwde dit gaan en komen van vreemde producten en vreemde culturen en gewoonten; zijn Ideale Republiek kon dan ook nooit aan zee liggen, maar juist ver landinwaarts - veilig gelegen buiten de handelsstromen.

Steden als Sparta reguleerden niet voor niets hun markt. In deze stadsstaten was het particulier bezit aan strenge beperkingen onderhevig, want economische ontwikkeling (met alle ongelijkheid tussen arm en rijk van dien) bedreigde de eenheid van de burger-polis.

Het waren de steden die hun agora min of meer openstelden - als Athene - die minder nadruk legden op de politieke integriteit en de burgers durfden vrij te laten. In de Griekse oudheid bleef deze vrijheid zeer beperkt, maar na de opkomst van het liberalisme is de markt (en de particuliere sector) geëxplodeerd en staat het gemenebest-project wereldwijd onder enorme druk.